Jak przepisy ustawy azbestowej wpływają na firmy

W 1997 roku zakazano produkcji i stosowania wyrobów zawierających azbest oraz rozpoczęto proces wycofywania ich z użytkowania. Ponieważ wymaga on przyspieszenia, podjęto prace nad ustawą o wyrobach zawierających azbest. Ustawa ma wdrażać w Polsce przepisy prawa unijnego dotyczące tej kwestii.

Zakaz stosowania azbestu wprost wynika z załącznika nr XVII pkt 6 Rozporządzenia (WE) Parlamentu Europejskiego i Rady nr 1907/2006 z 18 grudnia 2006 r. W projektowanej ustawie nie było zatem konieczności powtórzenia takiego zakazu.

Projekt ustawy:

• systematyzuje i aktualizuje obecnie obowiązujące przepisy poprzez zastąpienie przepisów ustawy z 19 czerwca 1997 r. o zakazie stosowania wyrobów zawierających azbest oraz innych aktów prawnych regulujących kwestie związane z azbestem nową ustawą (tematykę azbestu aktualnie zawarto w kilku aktach normatywnych, przy czym najistotniejsze kwestie dotyczące zasad bezpiecznego usuwania lub zabezpieczania wyrobów zawierających azbest obecnie regulują rozporządzenia a nie ustawa);

• określa obowiązki podmiotów odpowiedzialnych, w których występuje narażenie na działanie azbestu oraz wykonawców prac polegających na usuwaniu lub zabezpieczaniu wyrobów zawierających azbest;

• określa zasady prowadzenia prac polegających na usuwaniu lub zabezpieczaniu wyrobów zawierających azbest wraz z wprowadzeniem administracyjnych kar pieniężnych za nieprzestrzeganie tych obowiązków i zasad;

• określa zasady prowadzenia, na podstawie złożonych przez firmy deklaracji, Bazy Azbestowej i obowiązki jednostek samorządu terytorialnego w tym zakresie;

• wprowadza odstępstwa od generalnego obowiązku usunięcia wyrobów zawierających azbest w postaci możliwości ich trwałego zabezpieczenia, m.in. dla wyrobów zawierających azbest zabudowanych w ścianach budynków oraz w konstrukcji stropodachów;

• reguluje kwestie finansowania usuwania wyrobów zawierających azbest.

Jak wyjaśnia projektodawca, uregulowanie ustawą kwestii dotyczących inwentaryzacji, usuwania lub zabezpieczania wyrobów azbestowych oraz zapewnienia źródeł finansowania procesu usuwania tych wyrobów może pozytywnie wpłynąć na tempo podejmowanych działań przy zachowaniu zasad bezpieczeństwa i higieny pracy w narażeniu na działanie azbestu, ochronę zdrowia ludzi i środowiska.

Obecnie zasady dotyczące postępowania z azbestem regulują przede wszystkim:

• krótka ustawa z 19 czerwca 1997 r. o zakazie stosowania wyrobów zawierających azbest, która uprawnia do ustanawiania rozporządzeń regulujących szczegółowe kwestie związane z azbestem;

• ustawa z 27 kwietnia 2001r. – Prawo ochrony środowiska;

• ustawa z 14 grudnia 2012 r. o odpadach oraz

• inne ustawy (np. Kodeks pracy w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy pracowników).

Wobec powyższego, jak wskazuje projektodawca, jedna ustawa ma uregulować:

• zasady finansowania procesu usuwania wyrobów zawierających azbest (WZA);

• możliwość trwałego zabezpieczenia WZA, będących odcinkami: podziemnych instalacji ciepłowniczych, elektroenergetycznych, wodociągowych i kanalizacyjnych, bądź będących drogami utwardzonymi odpadami zawierającymi azbest, lub będących płytami warstwowymi lub płytami żeberkowymi znajdującymi się w ścianie osłonowej budynku lub w pokryciach warstwowych połączonych trwale ze ścianą osłonową budynku lub w konstrukcji stropodachu;

• rynek wykonawców prac polegających na usuwaniu lub zabezpieczeniu WZA przez ustanowienie obowiązku uzyskania przez nich zezwolenia na usuwanie lub zabezpieczanie WZA, które obejmie weryfikację szkoleń w zakresie bezpiecznego postępowania z WZA, możliwości technicznych i organizacyjnych wykonawcy prac oraz sposobu gospodarowania odpadami zawierającymi azbest;

• rynek podmiotów prowadzących szkolenia w zakresie bezpiecznego postępowania z WZA poprzez określenie warunków dla tych podmiotów, w tym obowiązku uzyskania wpisu do rejestru jednostek szkoleniowych.

Ponadto, zgodnie z celem projektodawcy, ustawa ma:

• zaktualizować wykaz podmiotów, które stosowały azbest w produkcji i których byli pracownicy mają uprawnienia do świadczeń odszkodowawczych i przedemerytalnych;

• zaktualizować przepisy dotyczące inwentaryzacji WZA;

• zaktualizować przepisy dotyczące funkcjonowania Bazy Azbestowej;

• uzupełnić kompetencje organów kontrolnych;

• wprowadzić administracyjne kary pieniężne nakładane jako rezultat naruszenia przepisów projektu ustawy;

• zaktualizować świadczenia zdrowotne dla byłych pracowników podmiotów, które stosowały azbest w produkcji oraz pracowników wykonujących prace polegające na usuwaniu lub zabezpieczaniu WZA.

Największa liczba obowiązków dotyczy przedsiębiorców profesjonalnie usuwających lub zabezpieczających WZA, a tego typu działalność wymagać ma uzyskania specjalnego zezwolenia. To tego typu wykonawca, a nie użytkujący WZA, będzie mógł wykonywać takie prace. Inne firmy mające do czynienia z azbestem będą przede wszystkim musiały stosować ustawę w zakresie rozdziału 2 (jako użytkujący WZA, np. właściciele instalacji z WZA) i 3 (jako „podmioty odpowiedzialne”, np. pracodawcy) o, odpowiednio, obowiązkach użytkujących WZA oraz w zakresie ochrony osób narażonych na działanie azbestu, tj. zwłaszcza:

• przeprowadzić inwentaryzację WZA i na jej podstawie składać deklarację o WZA w przypadku zmiany danych, a nie – jak dotychczas - co roku, przy czym wszyscy użytkujący będą zobowiązani przeprowadzić inwentaryzację i złożyć deklarację o wyrobach zawierających azbest w terminie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy;

• stosować nowe wzory oznaczeń dla urządzeń, instalacji (w tym dla pomieszczeń, w których się znajdują) oraz dróg utwardzonych odpadami zawierającymi azbest, niezabezpieczonych trwale przed emisją azbestu.;

• przestrzegać generalnego nakazu usunięcia WZA, jednak z możliwością zabezpieczenia urządzeń i instalacji w sytuacjach wskazanych wprost w ustawie – zadania wykonywane przy pomocy profesjonalnych firm;

• sporządzać – jako „podmiot odpowiedzialny” - ocenę ryzyka zawodowego dla narażonych na azbest i dobierać na jej podstawie odpowiednie środki profilaktyczne.

Projekt ustawy przewiduje również administracyjne kary pieniężne. Karze podlegać mają m.in. brak:

• zgłoszenia zamiaru rozpoczęcia prac polegających na usuwaniu lub zabezpieczaniu WZA (od 500 zł do 1 000 zł);

• oceny ryzyka zawodowego osób narażonych na działanie azbestu (od 1 tys. zł do 20 tys. zł), czy też

• oznakowania urządzeń zawierających azbest (od 1 tys. zł do 10 tys. zł, nie więcej niż 100 tys. zł w ciągu jednej kontroli).