Bezpieczeństwo infrastruktury krytycznej w regionie Bałtyku – 113 mln euro z UE dla Polski i państw bałtyckich

W lutym 2025 r. systemy elektroenergetyczne Litwy, Łotwy i Estonii zostały odłączone od systemu rosyjskiego i zsynchronizowane z obszarem synchronicznym Europy kontynentalnej. Był to przełomowy moment dla bezpieczeństwa energetycznego regionu i całej Unii Europejskiej. Proces ten nie byłby możliwy bez wsparcia Komisji Europejskiej oraz istotnego zaangażowania Polski na poziomie finansowym, politycznym i technicznym. Finał synchronizacji przypadł na okres polskiej prezydencji w Radzie UE i został symbolicznie podkreślony uroczystością w Wilnie z udziałem ministra klimatu i środowiska, Pauliny Hennig-Kloski.

Pod koniec stycznia 2026 r. Komisja Europejska ogłosiła decyzję o przeznaczeniu 113 mln euro z instrumentu „Łącząc Europę” na projekty związane bezpośrednio z odpornością i ochroną krytycznej infrastruktury energetycznej. To pierwszy przypadek, gdy w ramach tego mechanizmu finansowane są działania skoncentrowane nie na rozbudowie sieci, lecz na jej bezpieczeństwie i zdolności reagowania na nowe typy zagrożeń.

W czerwcu 2025 r., podczas polskiej prezydencji, podpisano Memorandum w sprawie ochrony infrastruktury energetycznej Morza Bałtyckiego. Dokument zakłada pogłębienie współpracy w zakresie zapobiegania zagrożeniom, ich wykrywania, reagowania na incydenty oraz odstraszania potencjalnych przeciwników. Równolegle operatorzy systemów przesyłowych zawarli porozumienie techniczne, a państwa regionu zaktualizowały Memorandum BEMIP, potwierdzając dalszą integrację i inwestycje w infrastrukturę krytyczną.

Spośród 14 transgranicznych projektów energetycznych wybranych do dofinansowania z puli około 650 mln euro, część obejmująca 113 mln euro dotyczy bezpośrednio ochrony infrastruktury krytycznej w ramach synchronizacji bałtyckiej. Projekty koncentrują się na zabezpieczeniach przed zagrożeniami fizycznymi, cybernetycznymi oraz innymi formami oddziaływań hybrydowych, wzmacniając stabilność systemu energetycznego UE.

Formalne przyjęcie decyzji finansowej nastąpi w najbliższych tygodniach, po czym Europejska Agencja Wykonawcza ds. Klimatu, Infrastruktury i Środowiska przygotuje umowy z beneficjentami. Następne zaproszenie do składania wniosków w ramach instrumentu „Łącząc Europę” zaplanowano na drugi kwartał 2026 r.

Wybrane projekty posiadają status projektów będących przedmiotem wspólnego lub wzajemnego zainteresowania w ramach polityki TEN-E. Oznacza to, że wspierają integrację unijnego rynku energii, cele neutralności klimatycznej oraz zapewnienie bezpiecznego i niezawodnego dostępu do energii w całym regionie.