Emisje zanieczyszczeń do powietrza w firmie – przewodnik dla przedsiębiorców

Aby ustalić, czy firmę obowiązują przepisy dotyczące emisji zanieczyszczeń do powietrza, należy w pierwszej kolejności zweryfikować, czy w działalności wykorzystywana jest instalacja w rozumieniu ustawy Prawo ochrony środowiska.

Definicja instalacji jest zawarta w art. 3 pkt 6 ustawy Prawo Ochrony Środowiska.

Należy sprawdzić, czy firma eksploatuje: 

• stacjonarne urządzenie techniczne

lub

• zespół stacjonarnych urządzeń technicznych powiązanych technologicznie, do których tytułem prawnym dysponuje ten sam podmiot i położonych na terenie jednego zakładu

czy ewentualnie

• budowle niebędące urządzeniami technicznymi ani ich zespołami, których eksploatacja może spowodować emisję.

Co do zasady, zgodnie z art. 220 ust. 1 ustawy Prawo Ochrony Środowiska, wprowadzanie do powietrza zanieczyszczeń w formie pyłów i gazów wymaga pozwolenia.

Natomiast w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 2 lipca 2010 r. zostały wyszczególnione przypadki, dla których wprowadzanie gazów i pyłów do powietrza z instalacji nie wymaga pozwolenia. (Dz.U. nr 130, poz.881). Wyspecyfikowane w rozporządzeniu przypadki stanowią tzw. zbiór wykluczający.

W załączniku do wyżej wymienionego rozporządzenia zostały podane instalacje z których wprowadzanie gazów i pyłów do powietrza nie wymaga pozwolenia, z uwzględnieniem skali działalności prowadzonej w instalacjach, z podaniem wymiernych kryteriów.

W rozporządzeniu wyszczególniono także instalacje dla których nie stosuje się standardów emisyjnych, w następujących sytuacjach:

• dla emisji niezorganizowanej (z zastosowaniem wentylacji grawitacyjnej lub bez pośrednictwa innych środków technicznych);
• jeżeli nie ma poziomów dopuszczalnych lub wartości odniesienia w powietrzu dla wszystkich emitowanych substancji;
• jeżeli instalacja przeznaczona jest wyłącznie do celów doświadczalnych, eksploatowana nie dłużej niż 2 lata;
• gdy substancje emitowane z kilku instalacji na terenie jednego zakładu nie przekraczają 10% dopuszczalnych poziomów substancji w powietrzu lub 10% wartości odniesienia uśrednionych dla 1 godziny.

Co do zasady wszystkie instalacje omówione powyżej, których emisja nie wymaga pozwolenia na wprowadzanie pyłów i gazów do powietrza, ale uwzględniając ich negatywne oddziaływanie na środowisko wymagają zgłoszenia do organu ochrony środowiska, zgodnie z art. 152 ustawy Prawo Ochrony Środowiska.

Natomiast w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 2 lipca 2010 r. w sprawie rodzajów instalacji, których eksploatacja wymaga zgłoszenia. (t.j. Dz.U. 2019, poz.1510) została także zamieszczona specyfikacja instalacji, wyłączonych z tego obowiązku.

Oto przykłady wyłączenia względem podanych kryteriów:

• instalacje energetyczne – o nominalnej mocy cieplnej mniejszej niż 1 MW;
• instalacje inne niż energetyczne – o nominalnej mocy cieplnej do 0,5 MW;
• instalacje do suszenia owoców, warzyw, zboża, innych płodów rolnych lub leśnych o wydajności do 30 Mg/h
• instalacje do przechowywania owoców, warzyw, zboża, innych płodów rolnych lub leśnych w ilości do 50 Mg;
• instalacje stosowane w gastronomii, przystosowanej do obsługi do 500 osób/d.

Pozostałe instalacje dla których zgłoszenie nie jest wymagane:

• instalacja do chowu lub hodowli zwierząt niezaliczonych do przedsięwzięć mogących potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko
• instalacja do oczyszczania ścieków;
• zbiorniki bezodpływowe kanalizacji lokalnej;
• dygestoria, wykorzystywane do celów laboratoryjnych;
• garaże.

Wyłączone instalacje to zbiór zamknięty tych instalacji emitujących gazy i pyły do powietrza, dla których nie jest wymagane żadne pozwolenie ani zgłoszenie.

Jeżeli na terenie firmy funkcjonuje instalacja (lub planowana jest jej budowa), która ze względu na rodzaj i skalę może powodować znaczne zanieczyszczenie poszczególnych elementów przyrodniczych lub środowiska jako całości, kwalifikuje się ona do uzyskania pozwolenia zintegrowanego.

W załączniku do Rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 27 sierpnia 2014 r.  (Dz.U. 2014, poz.1169) zostały określone wszystkie rodzaje działalności w tym zakresie, w wydzielonych grupach: 

1. Instalacje do wytwarzania energii i paliw
2. Instalacje do produkcji i obróbki metali
3. Instalacje w przemyśle mineralnym
4. Instalacje w przemyśle chemicznym do wytwarzania, przy zastosowaniu procesów chemicznych lub biologicznych
5. Instalacje w gospodarce odpadami
6. Instalacje w innych rodzajach działalności

W poszczególnych grupach zostały szczegółowo wymienione rodzaje działalności. Z tego zakresu wyłączone zostały jedynie instalacje stosowane wyłącznie do badania, rozwoju lub testowania nowych produktów lub procesów technologicznych.

Instalacje wymagające pozwolenia zintegrowanego muszą spełniać wymagania ochrony środowiska wynikające z najlepszych dostępnych technik, a przede wszystkim nie mogą powodować przekroczeń względem granicznych wielkości emisyjnych.

W pozwoleniu zintegrowanym warunki emisji ustala się na takich samych zasadach jak w pozwoleniu sektorowym, jednak w szczególności określa się dopuszczalne wartości emisji gazów lub pyłów wprowadzanych do powietrza, wymienionych w konkluzjach BAT, dokumentach referencyjnych BREF lub ewentualnie objętych standardami emisyjnymi.

Aby uzyskać wymagane pozwolenie z tytułu emisji gazów i pyłów do powietrza należy złożyć wniosek do właściwego organu ochrony środowiska, zgodnie z art. 184 ust. 1 ustawy Prawo Ochrony Środowiska.

Wniosek ten powinien zawierać szczegółowe informacje zgodnie z art. 184 ust. 2-4, a także wymienione w art. 221 ust. 1 z uwagami zawartymi w ust. 2 wyżej przytoczonej ustawy.

Analogicznie, w odniesieniu do pozwolenia zintegrowanego, prowadzący instalację również musi złożyć wniosek do właściwego organu ochrony środowiska, opracowany także na podstawie art. 184 ust. 2-4 oraz dodatkowo z uwzględnieniem art. 208 wyżej przytoczonej ustawy.

Organem właściwym rzeczowo do wydania pozwolenia na emisję gazów i pyłów do powietrza, a także pozwolenia zintegrowanego jest co do zasady Starosta Powiatu wg właściwości miejscowej.

Natomiast dla przedsięwzięć mogących zawsze znacząco oddziaływać na środowisko lub na terenie zakładu, gdzie jest już eksploatowana instalacja będąca takim przedsięwzięciem, organem właściwym dla wydania pozwoleń w omawianych zakresach jest właściwy miejscowo marszałek województwa.

Pozwolenie sektorowe emisyjne jest wydawane na czas oznaczony, ale nie dłużej niż 10 lat.

Natomiast pozwolenie zintegrowane, jest wydawane z reguły na czas nieoznaczony, chyba, że na wniosek prowadzącego instalację może być wydane na czas oznaczony.

Natomiast w przypadku planowanego uruchomienia instalacji, której eksploatacja podlega obowiązkowemu zgłoszeniu, należy je przygotować zgodnie z art. 152 ust. 2 ustawy Prawo Ochrony Środowiska i przedłożyć we właściwym Starostwie Powiatowym.

Dopiero po 30 dniach od dnia złożenia zgłoszenia, w przypadku tzw. „milczącej zgody” można rozpocząć eksploatację instalacji.

Niezależnie od tego, czy firma posiada pozwolenie na emisję gazów i pyłów do powietrza, powinna posiadać takie pozwolenie, podlega zgłoszeniu w tym zakresie, posiada instalację, czy też emituje zanieczyszczenia do powietrza wyłącznie np. ze środków transportu – ma z tego tytułu terminowe obowiązki w zakresie sprawozdawczości, bilansując ubiegły rok kalendarzowy:

• do 28 lutego każdego roku – złożenie raportu w formie elektronicznej do Krajowej Bazy o Emisjach Gazów Cieplarnianych i Innych Substancji (KOBiZE), na podstawie poniższych aktów prawnych:

- Ustawa z dnia 17 lipca 2009 r. o systemie zarządzania emisjami gazów cieplarnianych i innych substancji (Dz.U. 2009 nr 130 poz.1070)

- Rozporządzenie Ministra klimatu i Środowiska z dnia 26 października 2022 r. w sprawie szczegółowego zakresu informacji zawartych w raporcie oraz sposobu jego wprowadzania do Krajowej bazy o emisjach gazów cieplarnianych i innych substancji (Dz.U. 2022 poz.2217)

Pod adresem https://krajowabaza.kobize.pl można uzyskać wszelkie informacje oraz sposób postępowania w trakcie wprowadzania raportu. Po wprowadzeniu koniecznych danych do systemu np. o: źródłach, instalacjach, ilości zużytego paliwa, emisje dla poszczególnych zanieczyszczeń są wyliczane automatycznie, z zastosowaniem wskaźników narzuconych przez system. System także na bieżąco informuje o błędach, które można natychmiast skorygować.

W omawianym programie występuje także funkcja, która pozwala wygenerować wykazy zawierające informacje o korzystaniu ze środowiska w zakresie emisji do powietrza i naliczyć z tego tytułu opłatę.

• do 31 marca każdego roku – należy sporządzić wykazy danych o zakresie korzystania ze środowiska, w szczególności o rodzajach substancji wprowadzonych do powietrza i wielkości emisji, a także dane wykorzystane do ustalenia wysokości opłat oraz same wyliczone opłaty. Dokumentację tę należy przedłożyć właściwemu miejscowo marszałkowi województwa.

Wykazy należy sporządzić zgodnie z załącznikami do Rozporządzenia Ministra Klimatu z dnia 11 grudnia 2019 r. w sprawie wykazów zawierających informacje i dane o zakresie korzystania ze środowiska oraz wysokości należnych opłat (Dz.U. 2010, poz.2443)

W wykazie należy podać wielkość rocznej, rzeczywistej emisji danego zanieczyszczenia i na tej podstawie, z zastosowaniem stawek obowiązujących w okresie, w którym korzystanie ze środowiska miało miejsce, samodzielnie wyliczyć należną opłatę.

Uwaga W przypadku braku wymaganego pozwolenia opłata za wprowadzanie do powietrza gazów i pyłów jest podwyższona o 500%. 

Termin wniesienia opłaty z tego tytułu na konto Marszałka Województwa jest taki sam jak dla złożenia wykazów danych wykorzystanych do ustalenia wysokości tej opłaty, czyli do 31 marca każdego roku.                   

Jeżeli wyliczona opłata nie przekracza 800 zł, nie jest wymagana.

Uwaga!  Wielkości rocznej rzeczywistej emisji dla poszczególnych zanieczyszczeń muszą być kompatybilne z raportem wygenerowanym do KOBIZE. Można więc wykorzystać w wykazie, wcześniej wyliczone przez system raportowania wielkości w tym zakresie.

W sytuacji, kiedy występuje konieczność wyliczenia samodzielnie emisji, można skorzystać z informacji na stronie Krajowej Bazy pod adresem podanym powyżej, w zakładce: instrukcje/poradniki/materiały pomocnicze. W przygotowanej publikacji opisany jest sposób obliczania wielkości emisji, z wskaźnikami emisji dla różnych rodzajów paliwa, standardowe wartości opałowe paliw oraz konkretne przykłady obliczeń emisji.

• do 31 marca każdego roku - należy złożyć sprawozdanie do Krajowego Rejestru Uwalniania i Transferu Zanieczyszczeń (PRTR) poprzez Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska, przez operatora prowadzącego instalację w ramach działalności określonej w załączniku I (z przekroczonym progiem wydajności) lub z powodu emisji zanieczyszczeń z podaną wartością progową do uwolnień, określonych w załączniku II do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady nr 166/2006.

Sprawozdanie zawierające dane o przekroczeniu wartości progowych dla uwolnień i transferu zanieczyszczeń należy opracować według wzoru określonego w załączniku nr I w rozporządzeniu Ministra Klimatu i Środowiska w sprawie danych objętych Krajowym Rejestrem Uwalniania i Transferu Zanieczyszczeń (Dz.U. 2022, poz. 455) i przekazać w formie papierowej lub elektronicznej do Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska.

Kompetentnym organem do przeprowadzania kontroli w zakresie przestrzegania przepisów odnośnie emisji gazów i pyłów do powietrza jest Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska. Mogą to być kontrole planowe jak i interwencyjne, wymagające natychmiastowego działania.

Jeżeli w ramach kontroli, na podstawie pomiarów zostanie stwierdzone przekroczenie określonych w pozwoleniu ilości lub rodzajów gazów i pyłów, zostanie wydana decyzja ustalająca wymiar kary biegnącej, uwzględniającej przekroczenie w skali godziny dla każdej substancji wprowadzonej do powietrza z przekroczeniem warunków. 

W ostatecznej decyzji o wysokości kary wymierza się ją w wysokości 20-krotnej wielkości jednostkowej stawki opłat za wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza.

Wojewódzki inspektor ochrony środowiska nie wszczyna postępowania w sprawie wymierzenia kary, jeżeli przewidywana jej wysokość nie przekroczy 800 zł

Jeżeli operator instalacji wprowadza znaczne ilości substancji zanieczyszczających do powietrza, został w pozwoleniu zobligowany do wykonywania pomiarów ciągłych lub okresowych – w zależności od parametrów instalacji – zgodnie z rozporządzeniem Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 7 września 2021 r. w sprawie wymagań w zakresie prowadzenia pomiarów wielkości emisji (Dz.U. 2021, poz. 1710). Jeżeli nie wykonuje tych obowiązków lub nie przechowuje wyników pomiarów w wymaganym okresie, podlega karze grzywny.

Podczas kontroli inspektor może zakwestionować przedkładane przez operatora instalacji wyniki emisji zanieczyszczeń do powietrza z powodu np.:

1. niewłaściwie dobranych środków technicznych, które nie zapewniają wymaganej redukcji stężeń substancji zanieczyszczających;
2.  przyrządów używanych do pomiarów nie dysponują aktualnym świadectwem legalizacji, zgodnie z wymaganiami prawnej kontroli metrologicznej;
3. błędnie wyliczonych emisji na bazie niewłaściwie przyjętej metodologii i wskaźników emisyjnych;
4. Niepoprawnie wyliczonych opłat, z zastosowanie nieaktualnych stawek jednostkowych.