Dobre praktyki w pakowaniu - jak ograniczyć odpady opakowaniowe w firmie

Pakowanie różnego rodzaju produktów jest nieuniknione w działalności wielu firm. Oczywiście w największym stopniu dotyczy to branży handlowej, jednak nawet w przedsiębiorstwach, które tylko sporadycznie wysyłają produkty lub przesyłki, można wprowadzić dobre praktyki, które zmniejszą ilość powstających odpadów opakowaniowych i pozwolą ponownie wykorzystać materiały znajdujące się już w obiegu.

Na początku warto przyjrzeć się temu, jakie opakowania trafiają do firmy i jakie ją opuszczają. Mogą to być m.in.:

• kartony,
• folie stretch,
• wypełniacze,
• taśmy,
• koperty,
• palety,
• opakowania jednostkowe i zbiorcze.

Punktem wyjścia powinna być analiza tego, ile opakowań faktycznie zużywa firma, zamiast ograniczania ich ilości „na wyczucie”. W większych przedsiębiorstwach, szczególnie z branży handlowej, za gospodarkę opakowaniami mogą odpowiadać wyznaczone działy. Jednak nawet w mniejszych firmach warto wskazać osobę, która będzie prowadziła prostą inwentaryzację opakowań przychodzących i wychodzących.

Nie musi to oznaczać tworzenia skomplikowanej ewidencji. Na początek wystarczy zestawienie rodzajów opakowań, ich ilości oraz częstotliwości wykorzystywania. Warto również sprawdzić, które materiały trafiają od razu do odpadów, a które można zachować i ponownie wykorzystać. Taka analiza pozwoli ustalić, gdzie firma zużywa najwięcej materiałów opakowaniowych i w których obszarach można ograniczyć ich ilość.

Głośne ostatnio rozporządzenie PPWR (Packaging and Packaging Waste Regulation), czyli rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych, ma na celu ograniczenie ilości powstających odpadów opakowaniowych i zobowiązanie przedsiębiorców do stosowania bardziej ekologicznych zasad pakowania. Jednym z jego założeń jest ograniczenie masy i objętości opakowań wprowadzanych na rynek do niezbędnego minimum.

Polscy przedsiębiorcy są jednak zobowiązani do racjonalnego pakowania już od wielu lat. Wymagania w tym zakresie przewiduje ustawa o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi. Zgodnie z art. 11 ust. 2 wprowadzający opakowania ma obowiązek ograniczać ilość i negatywne oddziaływanie na środowisko substancji stosowanych do ich produkcji oraz powstających odpadów opakowaniowych. Oznacza to, że opakowania powinny być jak najmniejsze i jak najlżejsze, ale jednocześnie muszą odpowiednio chronić produkt, spełniać swoje funkcje i odpowiadać na potrzeby użytkowników.

Jednak, co łatwo zauważyć w praktyce, często te wymagania nie są respektowane. Wielokrotnie spotyka się zdecydowanie za duże opakowania w stosunku do produktu, wypełnianie pustej przestrzeni jednorazowymi wypełniaczami i wiele innych złych praktyk. Od 12 sierpnia 2026 r. w Polsce zaczęły być stosowane przepisy PPWR. Na dziś wciąż czekamy na dostosowanie polskich przepisów, jednak przedsiębiorcy powinni już teraz zacząć przygotowywać swoje firmy do nowych wymagań, które będą wprowadzane stopniowo.

Jedną z najprostszych praktyk ograniczania odpadów opakowaniowych jest dopasowanie wielkości opakowania do produktu. Zbyt duże kartony nie tylko oznaczają większe zużycie materiałów, ale również konieczność stosowania dodatkowych wypełniaczy, które mają zabezpieczyć produkt przed przemieszczaniem się podczas transportu. Mniejsza ilość wypełniaczy pozwala na dobranie bardziej ekologicznych materiałów, np. wypełniaczy skrobiowych. Jeśli konieczne jest wypełnienie dużej przestrzeni, jednym z najczęstszych rozwiązań są dmuchane wypełniacze foliowe, których recykling jest utrudniony.

Warto więc sprawdzić, czy firma nie korzysta ze zbyt dużych opakowań i czy można lepiej dopasować je do wysyłanych produktów. Dobrym rozwiązaniem może być wprowadzenie kilku standardowych rozmiarów kartonów, które będą dobierane w zależności od wielkości przesyłki.

Firma powinna również sprawdzić, czy wszystkie elementy opakowania są faktycznie potrzebne. Często zdarza się, że produkt jest najpierw pakowany w woreczek foliowy, następnie w małe pudełko, później w większy karton, a na końcu dodatkowo zabezpieczany folią. Nie wszystkie te elementy muszą być konieczne do zabezpieczenia produktu. Jeśli dekoracyjne opakowanie jest stosowane ze względów wizerunkowych, trzeba pamiętać, że ekologia ma coraz większe znaczenie w wyborach zakupowych Polaków. Z badania EKObaromet wynika, że ekologiczne opakowanie to ważny czynnik przy zakupie różnych produktów dla 54% Polaków.

Dobrym sposobem na ograniczenie ilości odpadów opakowaniowych jest stosowanie opakowań wielokrotnego użytku. Rozwiązanie to sprawdza się szczególnie w firmach, w których regularnie odbywa się transport towarów między magazynami, dostawcami i odbiorcami. Zamiast za każdym razem korzystać z nowych opakowań, można wprowadzić system ich zwrotu i ponownego wykorzystania.

Przykładem mogą być skrzynki, pojemniki transportowe, palety, beczki czy kontenery, które po dostarczeniu towaru wracają do dostawcy i są ponownie wykorzystywane. Warto rozważyć takie rozwiązanie szczególnie we współpracy ze stałymi kontrahentami, z którymi firma regularnie wymienia towary.

Trzeba jednak pamiętać, że opakowania wielokrotnego użytku mają sens przede wszystkim wtedy, gdy rzeczywiście wracają do obiegu. Dlatego przed ich wprowadzeniem warto ustalić zasady zwrotu, sposób przechowywania oraz odpowiedzialność za ich odbiór. Należy również uwzględnić koszty i wpływ na środowisko związane z transportem pustych opakowań. Jeśli ich zwrot wymaga organizowania dodatkowych, długich przejazdów, korzyści środowiskowe mogą być mniejsze, niż początkowo zakładano.

Dobrym sposobem na ograniczenie odpadów opakowaniowych jest również wybieranie opakowań tak, aby po wykorzystaniu łatwo było je poddać recyklingowi. Warto przede wszystkim ograniczyć łączenie różnych materiałów, które trudno od siebie oddzielić. Przykładem mogą być papierowe pudełka z plastikowym okienkiem. Choć firmy przetwarzające odpady mają możliwość oddzielania poszczególnych materiałów, to stanowi to dodatkowe utrudnienie. Również konsumenci nie zawsze oddzielają foliowe okienko od kartonowego opakowania przed wyrzuceniem go do kosza, a tak powinna wyglądać prawidłowa segregacja odpadów.

Warto także zrezygnować ze zbędnych elementów dekoracyjnych, takich jak dodatkowe wstążki, foliowe ozdoby czy suszone kwiaty, które często trafiają do kosza zaraz po rozpakowaniu produktu. Im prostsza konstrukcja opakowania i mniej połączonych ze sobą materiałów, tym łatwiej je odpowiednio posegregować i poddać recyklingowi.

Zanim opakowanie stanie się odpadem, warto sprawdzić czy można je ponownie wykorzystać. Dotyczy to przede wszystkim kartonów, wypełniaczy, przekładek czy pojemników transportowych, które często nadają się do kolejnego użycia. Nie zawsze trzeba kupować nowe materiały do pakowania, jeśli firma dysponuje już opakowaniami, które mogą spełnić tę samą funkcję.

Dobrym rozwiązaniem może być wyznaczenie w firmie miejsca do przechowywania opakowań nadających się do ponownego wykorzystania. Kartony można posegregować według rozmiarów, a wypełniacze i pozostałe materiały przechowywać w oddzielnych pojemnikach. Warto również prowadzić prostą inwentaryzację, aby pracownicy wiedzieli, jakie opakowania są dostępne, zanim sięgną po nowe.

Trzeba jednak pamiętać, że ponowne wykorzystanie opakowań musi mieć sens organizacyjny i nie może pogarszać zabezpieczenia produktu. Uszkodzone kartony czy zużyte wypełniacze nie zawsze będą nadawały się do kolejnej wysyłki. Dlatego warto wykorzystywać ponownie tylko te materiały, które nadal spełniają swoją funkcję.

Na rynku pojawia się wiele innowacyjnych rozwiązań w zakresie opakowań. Można wymienić np. opakowania wytwarzane z kombuchy, trzciny cukrowej czy grzybni. Często są to rozwiązania na tyle innowacyjne, że większość przedsiębiorców nawet o nich nie słyszała. Nie są one jeszcze w powszechnym użyciu i bywają trudno dostępne, jednak z biegiem czasu mogą znaleźć zastosowanie na masową skalę. Stosowanie alternatywnych opakowań, które mają mniejszy wpływ na środowisko, może być także korzystne dla wizerunku firmy.

1. Czy wszystkie warstwy opakowania są faktycznie potrzebne?
2. Czy możemy użyć mniej materiału do pakowania?
3. Czy opakowanie jest dopasowane do wielkości produktu?
4. Czy możemy wykorzystać opakowanie ponownie?
5. Czy po wykorzystaniu opakowanie będzie łatwe do posegregowania i poddania recyklingowi?