PPWR i obowiązki przedsiębiorców. Jak przygotować firmę do nowych przepisów dotyczących opakowań?

Unijne rozporządzenie PPWR (Packaging and Packaging Waste Regulation) weszło w życie w lutym 2025 r. Dla przedsiębiorców kluczową datą jest jednak 12 sierpnia 2026 r., ponieważ od tego dnia zaczną obowiązywać pierwsze wymagania dotyczące opakowań oraz obowiązki związane z ich projektowaniem i dokumentowaniem.

Nowe przepisy obejmują producentów, importerów oraz pozostałe podmioty wprowadzające opakowania na rynek Unii Europejskiej. Firmy powinny odpowiednio wcześniej zweryfikować stosowane rozwiązania oraz przygotować się do wdrożenia nowych wymagań.

Rozporządzenie PPWR wprowadza trzy obszary ekoprojektowania:

• całkowity zakaz stosowania toksycznych składników,

• obowiązkowe klasy recyklowalności opakowań,

• minimalne progi zawartości recyklatu w plastiku.

W ramach powyższych obszarów można zidentyfikować następujące zmiany.

a) Zakaz stosowania PFAS

Wprowadzony zostanie całkowity zakaz celowego stosowania substancji per- i polifluoroalkilowych, tzw. „wiecznych chemikaliów”, w opakowaniach mających kontakt z żywnością, jeżeli ich zawartość przekroczy określone limity analityczne. Limit dla poszczególnych PFAS wynosi 25 ppb.

b) Limity metali ciężkich

Konieczne będzie restrykcyjne przestrzeganie sumarycznego limitu zawartości ołowiu, kadmu, rtęci i chromu sześciowartościowego w materiale opakowaniowym. Maksymalny dopuszczalny poziom wynosi 100 mg/kg.

c) Weryfikacja dostawców

Każdy element opakowania, w tym kleje, farby drukarskie oraz powłoki barierowe, musi posiadać dokumentację laboratoryjną potwierdzającą czystość składu.

Na wstępie należy zaznaczyć, że uznanie opakowania za nadające się do recyklingu musi zostać poparte laboratoryjną i technologiczną oceną wydajności opakowania w skali masowej.

a) Próg 70% masy - od 2030 r.

Aby opakowanie mogło zostać dopuszczone do obrotu, co najmniej 70% jego masy musi nadawać się do przetworzenia na surowiec wtórny.

b) Klasy recyklowalności A-E - od 2030 r.

Każda jednostka opakowaniowa otrzyma ocenę literową na podstawie unijnych kryteriów projektowania:

• klasa A - co najmniej 95% przydatności: maksymalna wydajność i najniższe opłaty recyklingowe w ramach EPR,

• klasa B - co najmniej 90% przydatności: wysoka wydajność,

• klasa C - co najmniej 70% przydatności: minimalny dopuszczalny próg wejścia na rynek,

• klasy D i E - poniżej 70% przydatności: opakowania te zostaną wycofane z obrotu.

Wyjątkiem będzie klasa D, która do 2029 r. będzie podlegać jedynie karnym, bardzo wysokim stawkom EPR.

c) Eliminacja utrudnień w procesie recyklingu

Przeprojektowaniu będą musiały ulec elementy zakłócające sortowanie optyczne i proces recyklingu, takie jak:

• magnetyczne zamknięcia,

• domieszki sadzy w trudnych do rozpoznania czarnych tworzywach sztucznych,

• wielowarstwowe laminaty z folii aluminiowej i tworzyw sztucznych,

• kleje nierozpuszczalne w wodzie.

d) Wycofanie klasy C - od 2038 r.

Standardy zostaną zaostrzone. W obrocie legalne będą wyłącznie opakowania najwyższych klas A i B.

Każda plastikowa część opakowania musi zawierać określony procent surowca wtórnego pochodzącego z odpadów konsumenckich, czyli PCR - Post-Consumer Recycled.

Wymagania dotyczące minimalnego udziału recyklatu będą stopniowo rosły w kolejnych okresach.

a) Minimalizacja wagi i objętości

Konstrukcja opakowania musi być ograniczona do niezbędnego minimum zapewniającego bezpieczeństwo produktu. Konieczna będzie rezygnacja m.in. z grubościennych słoików stosowanych w celach marketingowych.

b) Obowiązkowa kompostowalność - od 2028 r.

Wybrane formaty opakowań, takie jak naklejki na owoce i warzywa, torebki na herbatę oraz bardzo lekkie plastikowe torby na zakupy, tzw. zrywki, będą musiały być w 100% kompostowalne w warunkach przemysłowych.

Wymagania rozporządzenia PPWR nakładają na firmy obowiązek zapewnienia pełnej identyfikowalności opakowań poprzez:

• dokumentację techniczną,

• deklarację zgodności,

• ujednolicone unijne etykiety.

Deklaracje muszą mieć potwierdzenie w badaniach laboratoryjnych oraz dokumentacji technicznej.

Dokumentacja techniczna musi być:

1. sporządzona dla każdego rodzaju opakowania oddzielnie,

2. przechowywana przez 5 lat od momentu wprowadzenia opakowania do obrotu lub przez 10 lat w przypadku opakowań wielokrotnego użytku.

Dokumentacja powinna zawierać:

a) Kompletny opis konstrukcyjny - rysunki techniczne, wymiary, objętość oraz gramaturę poszczególnych elementów opakowania, np. butelki, korka czy etykiety.

b) Pełną specyfikację materiałową - dokładny skład chemiczny, nazwy handlowe zastosowanych materiałów oraz dane techniczne dostawców.

c) Wyniki badań laboratoryjnych - raporty potwierdzające, że suma metali ciężkich nie przekracza 100 mg/kg, a poziom PFAS mieści się w limicie 25 ppb.

d) Dowody minimalizacji opakowania - dokumentację z testów obciążeniowych lub transportowych potwierdzającą, że masa i objętość opakowania zostały ograniczone do minimum niezbędnego do zapewnienia bezpieczeństwa produktu.

e) Śledzenie recyklatu (od 2030 r.) - certyfikaty pochodzenia surowca wtórnego potwierdzające spełnienie wymaganych progów udziału recyklatu.

Deklaracja zgodności jest oficjalnym, podpisanym oświadczeniem potwierdzającym, że opakowanie spełnia wymagania rozporządzenia PPWR, w szczególności dotyczące składu chemicznego. Obowiązek jej sporządzania i posiadania zacznie obowiązywać 12 sierpnia 2026 r.

Prawidłowo sporządzona deklaracja zgodności musi zawierać:

1. Identyfikator - niepowtarzalny numer seryjny, numer partii lub typ opakowania umożliwiający jego identyfikację.

2. Dane podmiotu - pełną nazwę producenta lub importera, adres rejestrowy oraz dane kontaktowe.

3. Opis przedmiotu - szczegółowy opis opakowania, którego dotyczy deklaracja.

4. Odesłania prawne - wykaz zharmonizowanych norm europejskich lub aktów wykonawczych, na podstawie których przeprowadzono ocenę zgodności.

5. Oświadczenie o odpowiedzialności - formułę prawną wskazującą, że deklaracja została wydana na wyłączną odpowiedzialność producenta lub importera.

6. Podpis - datę, miejsce oraz podpis osoby upoważnionej do reprezentowania przedsiębiorcy.

System etykietowania zostanie ujednolicony w całej Unii Europejskiej. Przepisy w tym zakresie zaczną obowiązywać 12 lutego 2028 r. lub 24 miesiące po przyjęciu ostatecznych aktów wykonawczych przez Komisję Europejską.

Nowe wymagania dotyczące oznakowania opakowań obejmują:

a) Zharmonizowane piktogramy

Każde opakowanie będzie musiało posiadać unijne oznaczenie graficzne wskazujące skład materiałowy oraz przypisany mu kolorystycznie i symbolicznie pojemnik na odpady. Celem tych oznaczeń jest ułatwienie konsumentom prawidłowej segregacji odpadów.

b) Oznaczenie opakowań wielokrotnego użytku

Opakowania przeznaczone do ponownego użycia będą musiały posiadać wyraźne oznaczenie informujące o ich wielorazowym charakterze oraz instrukcję lub kod QR prowadzący do punktu zbiórki albo systemu kaucyjnego.

c) Identyfikacja producenta

Na opakowaniu lub etykiecie zbiorczej będą musiały znaleźć się dane identyfikacyjne producenta lub importera, w tym nazwa handlowa oraz adres.

d) Trwałość i czytelność etykiet

Nadruk lub etykieta muszą być czytelne, trwałe i odporne na zużycie - również po otwarciu opakowania. Jednocześnie sama etykieta oraz zastosowany klej nie mogą utrudniać procesu recyklingu.

e) Oznakowanie opakowań transportowych

Piktogramy dotyczące segregacji będą umieszczane zarówno na opakowaniach jednostkowych przeznaczonych dla konsumentów, jak i na opakowaniach zbiorczych. W przypadku palet oraz opakowań transportowych wykorzystywanych w relacjach B2B dopuszczalne będzie stosowanie oznaczeń w formie cyfrowej lub dokumentacji towarzyszącej.

Kluczowe obszary wynikające z rozporządzenia PPWR zostaną doprecyzowane w polskich przepisach krajowych. Obecnie procedowany jest projekt ustawy wdrażającej przepisy rozporządzenia w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych (PPWR), który ma również zmienić funkcjonujący system rozszerzonej odpowiedzialności producenta (ROP).

Projektowane przepisy mają określić m.in.:

a) wysokość administracyjnych kar pieniężnych za brak deklaracji zgodności lub dokumentacji technicznej podczas kontroli,

b) sankcje za wprowadzanie do obrotu opakowań objętych zakazem, np. zawierających PFAS w opakowaniach przeznaczonych do kontaktu z żywnością po 12 sierpnia 2026 r.,

c) uprawnienia organów kontrolnych, w tym prawo do pobierania próbek opakowań do badań laboratoryjnych pod kątem zawartości metali ciężkich.

Polskie przepisy przewidują również zmiany w Bazie danych o produktach i opakowaniach oraz o gospodarce odpadami (BDO).

Planowane zmiany obejmują:

• rozbudowę formularzy BDO o dane wymagane przez PPWR, w tym klasy recyklowalności opakowań (A-E) oraz udokumentowany udział recyklatu (PCR),

• udostępnianie w sprawozdaniach rocznych danych pochodzących z unijnych paszportów produktów oraz dokumentacji technicznej.

Projektowane przepisy przewidują:

a) Powiązanie wysokości opłat z klasą opakowania

Krajowe przepisy mają określić taryfikator opłat recyklingowych. Im niższą klasę recyklowalności będzie miało opakowanie zgodnie z PPWR, tym wyższą opłatę za tonę materiału przedsiębiorca zapłaci w ramach polskiego systemu ROP.

b) Preferencje dla najlepiej zaprojektowanych opakowań

Opakowania klasy A mają zostać objęte najniższymi opłatami. Rozwiązanie to ma zachęcać przedsiębiorców do rezygnacji z laminatów oraz opakowań wielomateriałowych utrudniających recykling.

Projektowane przepisy mają również powiązać wymagania PPWR z krajowym systemem kaucyjnym.

Zakłada się m.in.:

a) Osiągnięcie poziomu selektywnej zbiórki

PPWR wymaga osiągnięcia poziomu 90% selektywnej zbiórki butelek i puszek do 2029 r. W realizacji tego celu ma zostać wykorzystany system kaucyjny.

b) Nowe zasady oznakowania

Przepisy krajowe mają określić sposób umieszczania na jednej etykiecie krajowego oznaczenia systemu kaucyjnego oraz obowiązkowego unijnego piktogramu segregacji odpadów.