Projekt nowelizacji Prawa ochrony środowiska zwiększy wpływ obywateli na programy ochrony powietrza

Nowe przepisy przewidują możliwość skutecznego zaskarżania programów ochrony powietrza, ich aktualizacji oraz planów działań krótkoterminowych. Skargi będą mogły dotyczyć nie tylko przyjętych uchwał sejmiku województwa, ale także bezczynności organów odpowiedzialnych za ich przygotowanie.

To ważna zmiana, ponieważ dotychczas skarżący często musieli wykazać przed sądem, że działania lub zaniechania władz odnoszą się bezpośrednio do ich konkretnej sytuacji prawnej. W praktyce utrudniało to skuteczne kwestionowanie programów ochrony powietrza. Projekt ma usunąć tę barierę i zwiększyć możliwość społecznej kontroli działań podejmowanych przez władze regionalne.

Z prawa do zaskarżenia będą mogli skorzystać mieszkańcy obszaru objętego danym programem. Uprawnienie obejmie również firmy i inne podmioty działające na tym terenie od co najmniej 2 lat.

Skargę będą mogły wnieść także organizacje społeczne, które zajmują się ochroną powietrza lub zdrowia ludzi, pod warunkiem że prowadzą taką działalność od co najmniej 24 miesięcy. Wymóg odpowiedniego okresu działalności ma ograniczyć ryzyko nadużyć, na przykład tworzenia podmiotów wyłącznie po to, aby składać skargi.

Projekt odpowiada również na potrzeby zgłaszane przez urzędy marszałkowskie. Samorządy województw wskazywały, że chcą koncentrować się na realizacji już obowiązujących programów ochrony powietrza, bez konieczności przygotowywania od podstaw nowych dokumentów.

Dlatego projekt przewiduje przepisy przejściowe umożliwiające przyjmowanie uproszczonych aktualizacji programów ochrony powietrza. Takie rozwiązanie pozwoli kontynuować rozpoczęte działania naprawcze, a gdy będzie to potrzebne, także je wzmocnić.

Programy ochrony powietrza i plany działań krótkoterminowych są przygotowywane wtedy, gdy w danym regionie dochodzi do przekroczenia norm jakości powietrza. Od jakości tych dokumentów zależy skuteczność działań ograniczających zanieczyszczenia, w tym smog.

Nowelizacja ma zwiększyć przejrzystość i odpowiedzialność władz regionalnych. Daje społeczności lokalnej narzędzia do reagowania zarówno wtedy, gdy przyjęte rozwiązania są niewystarczające, jak i wtedy, gdy odpowiednie organy nie podejmują wymaganych działań.

Zmiany mają także dostosować polskie przepisy do standardów Unii Europejskiej. W praktyce oznacza to większy dostęp obywateli i organizacji społecznych do kontroli decyzji dotyczących jakości powietrza.

Projekt nowelizacji wzmacnia więc nie tylko system ochrony środowiska, ale również udział mieszkańców w sprawach, które bezpośrednio wpływają na ich zdrowie i warunki życia.