Program Czyste Powietrze – kontrola CBA i śledztwo Prokuratury Europejskiej. MKiŚ przekazuje dokumenty

Centralne Biuro Antykorupcyjne zwróciło się do Ministerstwa Klimatu i Środowiska, NFOŚiGW oraz wojewódzkich funduszy o dokumentację programu Czyste Powietrze od czerwca 2021 roku. Działania prowadzone są na zlecenie Prokuratury Europejskiej, która bada możliwe niedopełnienie obowiązków przez funkcjonariuszy publicznych przy tworzeniu i wdrażaniu zmian w programie.

Resort klimatu zapowiada pełną współpracę i przekazanie wszystkich wymaganych materiałów w wyznaczonym terminie.

Najwięcej wątpliwości budzą decyzje wprowadzone w 2022 i 2023 roku. Chodzi przede wszystkim o uruchomienie mechanizmu prefinansowania bez odpowiednich zabezpieczeń oraz zniesienie limitów kosztów jednostkowych dla termomodernizacji.

W ocenie ministerstwa to właśnie te zmiany stworzyły przestrzeń do nadużyć. Efektem są setki postępowań prowadzonych w całym kraju przez prokuraturę i policję, często na podstawie zawiadomień składanych przez instytucje zarządzające programem.

Obecnie w toku jest około 700 postępowań dotyczących nieprawidłowości w programie. Dotyczą one m.in. zawyżania kosztów inwestycji oraz nieuczciwych praktyk wykonawców. W niektórych przypadkach ceny usług i materiałów znacząco odbiegały od rynkowych.

Problem dotknął przede wszystkim beneficjentów programu, czyli gospodarstwa domowe korzystające z dofinansowania.

W odpowiedzi na rosnącą skalę nieprawidłowości w 2024 roku podjęto decyzję o czasowym wstrzymaniu programu. Uznano, że konieczna jest jego gruntowna przebudowa zamiast dalszego funkcjonowania w dotychczasowej formule.

Program został ponownie uruchomiony wiosną 2025 roku, już z nowymi zasadami mającymi ograniczyć ryzyko nadużyć i lepiej chronić beneficjentów.

Zmieniony program Czyste Powietrze wprowadza mechanizmy zwiększające bezpieczeństwo uczestników oraz ograniczające możliwość wykorzystywania nieuczciwych praktyk przez wykonawców. Równolegle przygotowano przepisy, które mają chronić osoby poszkodowane.

Nowe rozwiązania przewidują m.in. możliwość zawieszenia egzekwowania nierozliczonych zaliczek oraz dochodzenie roszczeń bezpośrednio od firm odpowiedzialnych za nadużycia.

Ministerstwo Klimatu i Środowiska, NFOŚiGW oraz wojewódzkie fundusze deklarują pełną współpracę z prokuraturą i służbami. Celem działań jest wyjaśnienie nieprawidłowości i zabezpieczenie interesów beneficjentów programu.

Podejmowane kroki mają nie tylko rozliczyć wcześniejsze błędy, ale też zapobiec ich powtórzeniu w przyszłości.