System kaucyjny od 1 stycznia 2026. Co się zmieni i jak rozpoznać opakowania objęte kaucją?

Od 1 października 2025 r. w Polsce obowiązuje system kaucyjny. Według danych z listopada do obrotu trafiło już niemal 60 mln opakowań ze znakiem kaucji, a skala zmian jest widoczna z miesiąca na miesiąc. W październiku w sprzedaży detalicznej było ok. 85 tys. takich opakowań, a w listopadzie już 2,5 mln.

Klienci również zaczęli korzystać z nowych zasad. Od października do listopada 2025 r. wypłacono kaucję za ok. 500 tys. zwróconych opakowań.

Najważniejsza zasada jest prosta: powszechnym systemem kaucyjnym objęte są tylko te opakowania, które są oznaczone znakiem kaucji na etykiecie. To właśnie ten symbol informuje, że sprzedawca może pobrać kaucję i że klient ma prawo ją odzyskać po zwrocie opakowania.

Dotyczy to również zasad zwrotu. Zwrot bez paragonu, możliwość oddania opakowania w każdym dużym sklepie oraz wypłata kaucji w formie pieniężnej odnoszą się wyłącznie do opakowań ze znakiem kaucji.

Część sklepów przyjmuje także opakowania bez takiego oznaczenia w ramach własnych akcji lub promocji, ale są to rozwiązania dobrowolne i zależne od wewnętrznych zasad sklepu.

Od 1 stycznia 2026 roku producenci, którzy przystąpili do systemu kaucyjnego, będą mogli wprowadzać na rynek wyłącznie napoje w opakowaniach ze znakiem kaucji. To oznacza, że opakowania bez oznaczenia będą stopniowo znikać z półek.

Jednocześnie napoje w opakowaniach nieobjętych kaucją nadal będą mogły być sprzedawane do wyczerpania zapasów, jeśli zostały wyprodukowane i wprowadzone do obrotu wcześniej.

System jest powiązany z obowiązkowym poziomem zbiórki. Firmy wprowadzające napoje na rynek muszą wykazać osiągnięcie 77% poziomu zbiórki pustych opakowań w ramach systemu kaucyjnego.

Jeśli nie osiągną tego progu, zapłacą opłatę produktową w wysokości 1 zł za każdy brakujący kilogram opakowań. Dla producentów, którzy w ogóle nie podpiszą umowy z operatorem, stawka będzie potrójna i wyniesie 3 zł za kilogram tworzywa lub metalu.

Co istotne, w przypadku braku wymaganych poziomów opłatę produktową pokrywają zarówno producent, jak i operator – po 50% należnej kwoty. Mechanizm ma skłaniać producentów do dołączania do systemu i motywować operatorów do skutecznego zarządzania zbiórką.

W systemie kaucyjnym uwzględniono także szklane butelki wielokrotnego użytku. Wynika to z przepisów ustawy z 13 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi oraz niektórych innych ustaw.

Trwa dyskusja dotycząca tego, czy włączanie butelek wielokrotnego użytku ma być w pełni dobrowolne. Niezależnie od kierunku zmian, dla klienta nadal kluczowe będzie oznaczenie. Jeśli na butelce widnieje znak kaucji, podlega ona powszechnemu systemowi kaucyjnemu. Jeśli jest tylko napis „butelka zwrotna” bez znaku kaucji, zwrot odbywa się na zasadach ustalonych przez producenta – tak jak dotychczas.

System kaucyjny staje się trwałym narzędziem polityki środowiskowej państwa. W 2026 roku opakowań ze znakiem kaucji będzie przybywać, a udział w systemie stanie się dla producentów koniecznością, jeśli chcą uniknąć wysokich opłat produktowych.

Dla klientów najważniejsza jest jedna praktyczna zasada: zawsze warto sprawdzić etykietę. Znak kaucji oznacza, że opakowanie można zwrócić w ramach systemu i odzyskać pieniądze, bez paragonu i w wielu punktach sprzedaży.